De geschiedenis van Kruikenstad
Carnaval in Tilburg lijkt misschien een eeuwenoude traditie, maar schijn bedriegt. Achter de groen-oranje sjaals, de optochten en de Kruikenzeiker schuilt een verhaal van verboden, bijnamen en een geuzennaam waar Tilburgers inmiddels trots op zijn.
De carnavalsstichting Tilburg werd opgericht in 1965. Dat gebeurde niet zomaar: ruim honderd jaar lang was openbaar carnaval in Tilburg verboden. Vergeleken met andere carnavalssteden is carnaval in Kruikenstad dus nog best jong.
De naam Kruikenstad verwijst naar het textielverleden van Tilburg. In de tijd van de wolindustrie werd urine gebruikt bij het verwerken van wol. Tilburgse arbeiders namen die urine mee naar de fabriek in een kruik. Buiten de stad werden de daarom ‘kruikenzeikers’ genoemd. Toen de urine later werd vervangen door chemicaliën, verdween het gebruik, maar de bijnaam bleef hangen. Lange tijd als scheldnaam voor de Tilburgers.
Toen in carnaval 1965 weer openbaar gevierd mocht worden, koos men eerst voor een levensgrote kruik als symbool van Carnaval in Kruikenstad. Dat beeld hield het niet lang vol en werd in 1967 vernield. Er moest dus iets anders komen. De oplossing werd gevonden in de Kruikenzeiker. Daarmee veranderde een scheldnaam naar een guezennaam.
De naam Kruikenstad verwijst naar het textielverleden van Tilburg. In de tijd van de wolindustrie werd urine gebruikt bij het verwerken van wol. Tilburgse arbeiders namen die urine mee naar de fabriek in een kruik. Buiten de stad werden de daarom ‘kruikenzeikers’ genoemd. Toen de urine later werd vervangen door chemicaliën, verdween het gebruik, maar de bijnaam bleef hangen. Lange tijd als scheldnaam voor de Tilburgers.
Toen in carnaval 1965 weer openbaar gevierd mocht worden, koos men eerst voor een levensgrote kruik als symbool van Carnaval in Kruikenstad. Dat beeld hield het niet lang vol en werd in 1967 vernield. Er moest dus iets anders komen. De oplossing werd gevonden in de Kruikenzeiker. Daarmee veranderde een scheldnaam naar een guezennaam.
Het kruikenzeiker beeld
Het kruikenzeiker beeld, in de Nieuwlandstraat, heeft een eigen verhaal. Dit beeld is een cadeau van de Carnavalsstichting Tilburg aan de stad, ter ere van het 22-jarige jubileum van carnaval in Kruikenstad. De Kruikenzeiker is gebaseerd op een persoon die te zien is op een groepsfoto uit ongeveer 1905. Zijn naam is niet bekend, wel dat hij werkte bij de fabriek van Nard de Beer.
De Kruikenzeiker is daarmee meer dan een beeld. Het is een herinnering aan waar Tilburg vandaan komt, hoe een scheldnaam trots werd en waarom carnaval hier voelt als iets van ons allemaal. Dus de volgende keer dat je ’m tegenkomt, kijk er eens nét wat langer naar.
Meer weten? Verspreid door de binnenstad staan nog drie andere cadeaus van de Carnavalsstichting aan de stad. Heb jij ze al ontdekt? Of ga mee tijdens de Carnavalswandeling met Bink op 7 februari 2026. Onderweg hoor je meer over deze bijzondere plekken én het verhaal achter het carnavalsverbod en hoe carnaval uiteindelijk toch weer werd toegestaan. Aanmelden kan hier.
De Kruikenzeiker is daarmee meer dan een beeld. Het is een herinnering aan waar Tilburg vandaan komt, hoe een scheldnaam trots werd en waarom carnaval hier voelt als iets van ons allemaal. Dus de volgende keer dat je ’m tegenkomt, kijk er eens nét wat langer naar.
Meer weten? Verspreid door de binnenstad staan nog drie andere cadeaus van de Carnavalsstichting aan de stad. Heb jij ze al ontdekt? Of ga mee tijdens de Carnavalswandeling met Bink op 7 februari 2026. Onderweg hoor je meer over deze bijzondere plekken én het verhaal achter het carnavalsverbod en hoe carnaval uiteindelijk toch weer werd toegestaan. Aanmelden kan hier.
Ook interessant
Bekijk de onderstaande gerelateerde artikelen en ontdek wat Tilburg allemaal te bieden heeft.
